GIẢI NOBEL Y SINH NĂM 2025 VÀ NHỮNG PHÁT HIỆN QUAN TRỌNG VỀ VAI TRÒ CỦA TẾ BÀO T ĐIỀU HOÀ (TREG)
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Mục tiêu: Hệ thống hóa lộ trình lịch sử, xu hướng công bố, cơ chế phân tử và chiến lược lâm sàng đối với tế bào T điều hòa (Treg) - thành tựu của Giải Nobel Y sinh 2025.
Phương pháp tìm kiếm và tổng quan tài liệu: Áp dụng phương pháp hồi cứu lịch sử khoa học kết hợp trắc lượng thư mục (bibliometrics). Dữ liệu được tổng hợp hệ thống từ các công bố gốc mang tính bước ngoặt giai đoạn 1990–2026 trên các cơ sở dữ liệu PubMed và Scopus, sử dụng các từ khoá hệ thống (bao gồm từ khoá MeSH như T-lymphocytes, Regulatory, FOXP3) kết hợp với các từ khoá tự do (Treg, CAR-Tregs).
Kết quả: Kỷ nguyên hiện đại gắn liền với kiểu hình CD4+CD25+ (1995) và gen chủ đạo FOXP3 (2001–2003). Công bố về Treg bùng nổ sau năm 2003 (~7.000–7.300 bài/năm); mảng ghép ổn định ~2.000 bài/năm từ 2010. Treg vận hành qua 6 cơ chế (tiết cytokine, CD39/CD73, CTLA-4, thích nghi mô, biểu sinh CNS2, cảm ứng pTregs). Thiếu hụt Treg gây tự miễn và thải ghép, trong khi tích tụ tại khối u gây kháng thuốc kiểm soát miễn dịch. Hơn 200 thử nghiệm lâm sàng đang khai thác Treg (IL-2 liều thấp, truyền Treg tự thân, ức chế CDK8/19, kháng CCR8, CAR-Tregs).
Kết luận: Giải Nobel 2025 đánh dấu kỷ nguyên y học chính xác tế bào Treg, liệu pháp Treg có thể thay đổi tiến trình bệnh tự miễn, ghép và ung thư.
Từ khóa
Treg, FOXP3, CAR-Tregs, Autoimmune, Transplantation, Nobel 2025