ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ Ở BỆNH NHÂN BẠCH CẦU CẤP THỂ HỖN HỢP (MPAL): NGHIÊN CỨU HỒI CỨU TẠI BỆNH VIỆN CHỢ RẪY
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Đặt vấn đề: Bệnh bạch cầu cấp thể hỗn hợp (Mixed Phenotype Acute Leukemia – MPAL) là một thể bệnh bạch cầu cấp hiếm gặp, đặc trưng bởi sự biểu hiện đồng thời các dấu ấn biệt hóa của nhiều dòng tế bào máu, phản ánh tính không đồng nhất về mặt sinh học. Việc chẩn đoán MPAL đòi hỏi sự phối hợp giữa hình thái học tế bào, kiểu hình miễn dịch và các bất thường di truyền theo các tiêu chuẩn phân loại hiện hành. Do tính chất phức tạp về sinh học, diễn tiến nhanh và tiên lượng thường không thuận lợi, chiến lược điều trị tối ưu cho nhóm bệnh này vẫn chưa được thống nhất.
Mục tiêu: Nghiên cứu này nhằm khảo sát đặc điểm sinh học và đánh giá kết quả điều trị ở bệnh nhân MPAL tại Bệnh viện Chợ Rẫy.
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu đoàn hệ hồi cứu 29 bệnh nhân được chẩn đoán MPAL nguyên phát từ tháng 4/2016 đến tháng 6/2026 tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Chẩn đoán dựa trên tiêu chuẩn EGIL và phân loại WHO 2016, 2022. Các đặc điểm sinh học, huyết học, kiểu hình miễn dịch, bất thường di truyền, điều trị và sống còn toàn bộ (Overall Survival – OS) được phân tích.
Kết quả: Trong 29 bệnh nhân, phân nhóm Myeloid/B-ALL (My/B) chiếm ưu thế với 19 trường hợp (65,5%), tiếp theo là Myeloid/T-ALL (My/T) 8 trường hợp (27,6%) và B-ALL/T-ALL (B/T) 2 trường hợp (6,9%); không ghi nhận trường hợp B/T/My. Tuổi trung vị là 49 tuổi (17–79 tuổi), tỷ lệ nam/nữ là 1,07/1. Hình thái tế bào học theo FAB ghi nhận 55,2% trường hợp có hình ảnh giống AML, 17,2% giống ALL và 27,6% không thể phân biệt (AUL). Bất thường di truyền được phát hiện ở 12/29 bệnh nhân (41,4%), trong đó chuyển đoạn Philadelphia (t(9;22)) chiếm 13,8%. Kiểu hình miễn dịch phù hợp với tiêu chuẩn phân loại MPAL, trong đó các nhóm My/B và My/T biểu hiện đồng thời các dấu ấn đặc trưng của dòng tủy và dòng lympho tương ứng. Có 12 bệnh nhân được điều trị đặc hiệu, chủ yếu bằng phác đồ Hyper-CVAD. Trung vị OS toàn bộ nhóm nghiên cứu là 59 ngày; nhóm không điều trị và nhóm điều trị đặc hiệu có trung vị OS lần lượt là 27 ngày và 148 ngày (p < 0,001).
Kết luận: MPAL là bệnh lý bạch cầu cấp hiếm gặp với đặc điểm sinh học đa dạng, trong đó phân nhóm My/B chiếm ưu thế. Chẩn đoán đòi hỏi sự phối hợp giữa kiểu hình miễn dịch và các bất thường di truyền. Ở nhóm bệnh nhân được điều trị đặc hiệu, thời gian sống còn toàn bộ ghi nhận dài hơn so với nhóm không điều trị, tuy nhiên tiên lượng chung vẫn còn hạn chế. Cần các nghiên cứu tiến cứu với cỡ mẫu lớn hơn để kiểm soát các yếu tố nhiễu và đánh giá chính xác hiệu quả điều trị.
Từ khóa
Bệnh bạch cầu cấp thể hỗn hợp, MPAL, kiểu hình miễn dịch, bất thường di truyền, sống còn toàn bộ